Νέο κύκλο αντιπαράθεσης ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Κίεβο προκαλεί η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να ανοίξει το δρόμο για την επανέναρξη και την ενίσχυση των ρωσικών προμηθειών ντίζελ προς τις διεθνείς αγορές, με παράλληλη χαλάρωση αμερικανικών κυρώσεων. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Ζελένσκι, ο οποίος καταγγέλλει, ότι η κίνηση αυτή προσφέρει οικονομική ανάσα στη Μόσχα την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, ενώ θα έπρεπε να τερματίζεται.
Η συμφωνία ανακοινώθηκε έπειτα από τηλεφωνική επικοινωνία του Αμερικανού προέδρου με το Ρώσο ομόλογό του, Βλαντίμιρ Πούτιν κι ενώ Αμερικανοί, Ουκρανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συζητούσαν στο Μαϊάμι για τον τερματισμό της σύγκρουσης. Η χρονική συγκυρία εντείνει τα ερωτήματα για τη συνοχή της δυτικής πολιτικής απέναντι στη Ρωσία, την αποτελεσματικότητα των κυρώσεων και το κατά πόσο η ενεργειακή ασφάλεια των ΗΠΑ μπορεί, να συμβιβαστεί με τη στρατηγική οικονομικής πίεσης προς το Κρεμλίνο.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Ο Τραμπ ανακοίνωσε χθες, ότι η Ρωσία θα διαθέσει άμεσα περισσότερους από 300.000 τόνους ντίζελ, ενώ περιέγραψε και πρόσθετες παραδόσεις για τους επόμενους μήνες.
Συνολικά, οι ποσότητες ρωσικού ντίζελ ξεπερνούν τα 4,8 εκατομμύρια τόνους. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου, περισσότερους από 300.000 τόνους θα διαθέσει άμεσα η Ρωσία, άλλους 500.000 τόνους το Νοέμβριο, ένα εκατομμύριο τόνους αμέσως μετά και επιπλέον τρία εκατομμύρια τόνους σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Το ουσιαστικότερο στοιχείο είναι, ότι η ανακοίνωση συνοδεύτηκε από προσωρινή άδεια του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών για τη χαλάρωση των κυρώσεων στις συγκεκριμένες ρωσικές προμήθειες. Σύμφωνα με το AP, η άδεια έχει εξάμηνη διάρκεια και καλύπτει παραδόσεις ντίζελ που είχαν φορτωθεί σε δεξαμενόπλοια έως τις 9 Οκτωβρίου, με την εξαίρεση από τις αμερικανικές κυρώσεις να προβλέπεται έως τον Απρίλιο του 2027.
Η Ουάσιγκτον παρουσιάζει την κίνηση ως απάντηση στις αυξημένες τιμές των καυσίμων, σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος με το Ιράν έχει προκαλέσει πρόσθετες πιέσεις, στις ενεργειακές αγορές. Ο Τραμπ υποστήριξε, ότι προτεραιότητά του είναι η μείωση του κόστους για τους Αμερικανούς καταναλωτές, ιδιαίτερα για τους αγρότες, τους κτηνοτρόφους και τις μεταφορικές επιχειρήσεις.
Ωστόσο, παραμένουν κρίσιμα αναπάντητα ερωτήματα, όπως, ποιοι ακριβώς θα αγοράσουν τις ποσότητες, ποιοι θα τις πληρώσουν, ποιοι είναι οι τελικοί αποδέκτες και εάν υπήρξαν πολιτικά ή διπλωματικά ανταλλάγματα. Το Κρεμλίνο δεν έδωσε σαφή απάντηση για το αν η Μόσχα εξασφάλισε παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ, ως αντάλλαγμα για τις προμήθειες.
Ζελένσκι: «Δεν είναι δίκαιο και έντιμο» – Η οργή του Κιέβου
Η αντίδραση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι ήταν άμεση και ασυνήθιστα αιχμηρή. Σε συνέντευξή του στο Axios, ο Ουκρανός πρόεδρος χαρακτήρισε την απόφαση του Τραμπ να χαλαρώσει μονομερώς τις κυρώσεις «μη δίκαιη και μη έντιμη», εκφράζοντας την απογοήτευσή του για τον τρόπο με τον οποίο ενημερώθηκε, η ουκρανική πλευρά.
Ο Ζελένσκι συνέδεσε την απόφαση με την ενίσχυση της ρωσικής πολεμικής οικονομίας, υποστηρίζοντας, ότι τα έσοδα από τις ενεργειακές εξαγωγές επιτρέπουν στη Μόσχα να συνεχίζει να χρηματοδοτεί τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της. Παράλληλα, εξέφρασε την αίσθηση ότι η ουκρανική αντιπροσωπεία κινδύνευε να χρησιμοποιηθεί ως «προπέτασμα καπνού», ενώ οι ΗΠΑ προχωρούσαν σε συνεννόηση με τη Ρωσία.
Η ουκρανική πλευρά, πάντως, δεν υποστήριξε ότι απορρίπτει κάθε πιθανή χαλάρωση των ενεργειακών κυρώσεων. Ο Ζελένσκι δήλωσε στο Axios, ότι θα μπορούσε να στηρίξει μια τέτοια κίνηση εφόσον εντασσόταν σε συμφωνία για τη διακοπή των επιθέσεων κατά των ενεργειακών υποδομών τόσο της Ουκρανίας, όσο και της Ρωσίας, κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Η επίθεση στη Ζαπορίζια και η νέα παρέμβαση του Ουκρανού προέδρου
Σε νέα παρέμβασή του σήμερα ο Ζελένσκι, κλιμάκωσε την κριτική του προς τη Μόσχα, συνδέοντας τη χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων για τις εξαγωγές ρωσικού ντίζελ, με το ρωσικό πλήγμα στη Ζαπορίζια.
«Σήμερα, η Ρωσία εξέφρασε τις ευχαριστίες της για την άρση των κυρώσεων στις εξαγωγές ντίζελ ρίχνοντας πέντε κατευθυνόμενες βόμβες σε κτίρια κατοικιών στη Ζαπορίζια», ανέφερε ο Ουκρανός πρόεδρος, σύμφωνα με το ιταλικό πρακτορείο ANSA.
Ο Ζελένσκι υποστήριξε, ότι οι ρωσικές επιθέσεις σε ουκρανικές πόλεις καταδεικνύουν τους κινδύνους από τη χαλάρωση της οικονομικής πίεσης προς το Κρεμλίνο. Παράλληλα, ανέφερε ότι περισσότερες από δέκα ουκρανικές περιφέρειες δέχθηκαν επιθέσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας, με ζημιές σε κατοικίες, υποδομές και σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις.
Η απάντηση της Ευρώπης: «Δεν είναι ώρα να χαλαρώσει η πίεση»
Η αντίδραση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και αξιωματούχων αποτυπώνει την ανησυχία, ότι η αμερικανική απόφαση μπορεί να αποδυναμώσει τη συνολική στρατηγική κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε σήμερα, ότι η αναστολή των κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ προσφέρει στη Μόσχα πρόσθετα έσοδα, για τη συνέχιση του πολέμου. Το μήνυμά της ήταν σαφές, ότι δηλαδή η Ευρώπη δε σκοπεύει, να χαλαρώσει την πίεση στη Ρωσία.
Παράλληλα, ανακοίνωσε, ότι οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ αναμένεται να εγκρίνουν νέο, εκτεταμένο πακέτο καταχωρίσεων κυρώσεων τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου. Η ανακοίνωση αφορά σε προγραμματισμένη απόφαση και όχι μέτρα που είχαν ήδη τεθεί σε ισχύ κατά το χρόνο της δήλωσης.
Η στάση αυτή δημιουργεί μια εμφανή αντίθεση πολιτικής, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση επιτρέπει προσωρινά συγκεκριμένες ρωσικές ενεργειακές εξαγωγές, η ΕΕ προετοιμάζει νέες κυρώσεις με στόχο πρόσωπα και δραστηριότητες που συνδέονται με τη ρωσική, στρατιωτική βιομηχανία.
Η αντίθεση δε σημαίνει σαφώς ότι ΗΠΑ και Ευρώπη έχουν διακόψει τη συνεργασία τους, αναδεικνύει όμως, διαφορετικές προτεραιότητες ως προς το πώς μπορεί να συνδυαστεί η ενεργειακή σταθερότητα, με την οικονομική πίεση προς το Κρεμλίνο.
Οι αντιδράσεις από ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ενίσχυσαν την εικόνα, διπλωματικής δυσφορίας.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέφαν Κορνέλιους δήλωσε, ότι το Βερολίνο παραμένει προσηλωμένο στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και εργάζεται με τους Ευρωπαίους εταίρους του για την περαιτέρω ενίσχυσή τους. Επανέλαβε επίσης, ότι η στήριξη προς την Ουκρανία παραμένει σταθερή.
Ο πρωθυπουργός της Σουηδίας Ουλφ Κρίστερσον εξέφρασε τη λύπη του για τη συμφωνία, επισημαίνοντας, ότι τα ενεργειακά έσοδα αποτελούν σημαντικό μέρος των οικονομικών πόρων που διαθέτει η Ρωσία, για τον πόλεμο.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας Ράντοσλαβ Σικόρσκι, αμφισβήτησε κατά πόσο η Ρωσία διαθέτει πραγματικά τα απαραίτητα πλεονάσματα για τις εξαγωγές που περιέγραψε ο Τραμπ. Επικαλέστηκε αναφορές για ελλείψεις καυσίμων στη Ρωσία και ζημιές στη δυναμικότητα των διυλιστηρίων της.
Δημοκρατικοί των ΗΠΑ καταγγέλλουν υπαναχώρηση
Η συμφωνία προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και στο αμερικανικό Κογκρέσο, κυρίως επειδή ανακοινώθηκε λίγο μετά την υιοθέτηση αυστηρότερου πλαισίου κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Ο επικεφαλής των Δημοκρατικών στη Γερουσία, Τσακ Σούμερ, μαζί με τις γερουσιαστές Τζιν Σαχίν και Ελίζαμπεθ Γουόρεν, κατηγόρησαν τον Τραμπ ότι εγκαταλείπει την Ουκρανία και τους Ευρωπαίους συμμάχους, υπονομεύοντας παράλληλα την αμερικανική εθνική ασφάλεια.
Ο γερουσιαστής Ρίτσαρντ Μπλούμενταλ, ένας από τους υποστηρικτές του νομοθετικού πλαισίου κυρώσεων, υποστήριξε, ότι η απόφαση καθιστά τις ΗΠΑ συνένοχες στη χρηματοδότηση της ρωσικής πολεμικής προσπάθειας. Από την πλευρά του, ο βουλευτής Ντον Μπέιερ χαρακτήρισε την ανακοίνωση εξοργιστική.
Το πολιτικό πρόβλημα για τον Λευκό Οίκο είναι συγκεκριμένο, μιας και το Σεπτέμβριο του 2026 είχε υπογραφεί νόμος που προέβλεπε μέτρα κατά Ρώσων αξιωματούχων, τραπεζών και δικτύων μεταφοράς πετρελαίου, καθώς και τη δυνατότητα επιβολής υψηλών δασμών σε μεγάλους αγοραστές ρωσικής ενέργειας, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η προσωρινή άδεια για το ντίζελ εγείρει επομένως ερωτήματα σχετικά με την εφαρμογή της πολιτικής κυρώσεων και τη σχέση μεταξύ των εξουσιών του προέδρου και των στόχων που έθεσε το Κογκρέσο.
Τι υποστηρίζει ο Τραμπ και τι απαντά η Μόσχα
Ο Τραμπ υπερασπίστηκε την απόφασή του με επίκεντρο το κόστος των καυσίμων. Κατά την ανακοίνωσή του, η αύξηση της προσφοράς θα βοηθήσει τους Αμερικανούς καταναλωτές και τις επιχειρήσεις που εξαρτώνται από το ντίζελ.
Ο Πούτιν από την πλευρά του δήλωσε, ότι η Ρωσία είναι έτοιμη να προμηθεύσει τις διεθνείς αγορές με πετρέλαιο και πετρελαϊκά προϊόντα και εξέφρασε την εκτίμηση, ότι αυτό θα ωφελήσει την παγκόσμια οικονομία. Το Κρεμλίνο ανέφερε επίσης ότι οι δύο πρόεδροι συζήτησαν τις προοπτικές επίλυσης του πολέμου στην Ουκρανία, την κατάσταση γύρω από το Ιράν και τις διμερείς σχέσεις.
Θα μειωθούν πραγματικά οι τιμές του ντίζελ;
Η οικονομική διάσταση είναι κρίσιμη, καθώς ο Λευκός Οίκος παρουσιάζει τη συμφωνία ως εργαλείο για την αποκλιμάκωση των τιμών.
Η αγορά όμως, δε λειτουργεί μόνο με βάση τη συνολική ποσότητα καυσίμου που ανακοινώνεται. Σημασία έχουν η διαθεσιμότητα των φορτίων, οι δυνατότητες μεταφοράς και διύλισης, οι εμπορικοί προορισμοί και το κατά πόσο οι νέες εξαγωγές προσθέτουν πραγματικά ποσότητες στην παγκόσμια προσφορά ή απλώς ανακατανέμουν υπάρχουσες ροές.
Το Associated Press μετέφερε την εκτίμηση του ενεργειακού αναλυτή Κλέιτον Σίγκλ, του Center for Strategic and International Studies, ότι η συμφωνία πιθανότατα δε θα έχει μεγάλη επίδραση στις τιμές, ενώ θα προσφέρει οικονομικό όφελος στη Ρωσία. Ο οικονομολόγος Μάικλ Λιντς διατύπωσε παρόμοιο προβληματισμό, ότι εάν το ρωσικό ντίζελ κατευθυνθεί στις ΗΠΑ αντί σε υφιστάμενους πελάτες, οι τελευταίοι θα χρειαστεί να αναζητήσουν εναλλακτικές προμήθειες.
Το πρακτικό συμπέρασμα είναι, ότι η ανακοίνωση πρόσθετων ποσοτήτων δεν εγγυάται από μόνη της αισθητή ή διαρκή μείωση των τιμών. Για να διαπιστωθεί το αποτέλεσμα, απαιτούνται πραγματικά στοιχεία για τις παραδόσεις, τις τιμές χονδρικής και την εξέλιξη της προσφοράς.
Το διπλωματικό παράδοξο: Συνομιλίες για ειρήνη, συμφωνία για καύσιμα
Η χρονική συγκυρία αποτελεί ίσως το πιο ιδιαίτερο στοιχείο της υπόθεσης. Στις 9 Οκτωβρίου, Αμερικανοί απεσταλμένοι, μεταξύ των οποίων ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, συμμετείχαν σε συνομιλίες στο Μαϊάμι με Ουκρανούς αξιωματούχους και εκπροσώπους ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και του ΝΑΤΟ. Στόχος ήταν η επεξεργασία μιας κοινής πρότασης για τον τερματισμό του πολέμου, με συζητήσεις για εγγυήσεις ασφαλείας, την οικονομική ανοικοδόμηση της Ουκρανίας και άλλα κρίσιμα ζητήματα.
Την ίδια ημέρα ανακοινώθηκε η συμφωνία για το ντίζελ με τη Ρωσία. Σύμφωνα με το Axios, ο Ζελένσκι ενημερώθηκε λίγο πριν από την ανακοίνωση ότι ο Τραμπ επρόκειτο να συνομιλήσει με τον Πούτιν και ότι ενδέχεται να ακολουθούσε δήλωση για τις κυρώσεις. Η ουκρανική πλευρά, σύμφωνα με το AP, δεν γνώριζε εκ των προτέρων τις λεπτομέρειες της συμφωνίας.
Η παράλληλη εξέλιξη των δύο διαδικασιών ενίσχυσε τη δυσπιστία του Κιέβου. Ενώ η Ουκρανία διαπραγματευόταν με τους Αμερικανούς και τους Ευρωπαίους για το πλαίσιο μιας πιθανής ειρήνης, η Ουάσιγκτον προχωρούσε σε ενεργειακή διευθέτηση με τη Μόσχα, χωρίς να έχουν δημοσιοποιηθεί συγκεκριμένες ρωσικές δεσμεύσεις, για τον τερματισμό των επιθέσεων.
Μάλιστα, η δήλωση – βόμβα του Τραμπ λίγη ώρα πριν, πως ήρθε η ώρα η Ουκρανία ν’αλλάξει πρόεδρο και ότι ο πόλεμος ξεκίνησε λόγω ανικανότητας του Ζελένσκι, φαίνεται πως θα ρίξει κι άλλο λάδι, στην ήδη φουντωμένη φωτιά.
Ηλεκτρονική Εφημερίδα
